دو پایانه فعال، هزار گره بسته! 

شوشان ـ غلامعباس دیناروند :

اظهارات اخیر استاندار خوزستان درباره فعال بودن دو پایانه شلمچه و چذابه و اعلام آمادگی طرف عراقی برای توسعه مناسبات، خبر خوشی است اما همین گزاره که "هیچ بن‌بستی پیش روی خود نمی‌بینیم" پرسشی جدی ایجاد می‌کند: اگر بن‌بستی نیست چرا حجم مبادلات تجاری ایران و عراق همچنان بسیار کمتر از ظرفیت واقعی دو کشور است؟!! وجود دو پایانه فعال در شرایطی که عراق یکی از بزرگ‌ترین بازارهای مصرف کالاهای غیرنفتی ایران محسوب می‌شود فرصتی کم‌نظیر برای خوزستان است اما آمارهای میدانی نشان می‌دهد که موانعی فراتر از آمادگی سیاسی دو طرف، کار را مختل کرده است. تجار و بازرگانان مدام از مشکلاتی مثل ناهماهنگی بانک‌های مرکزی در تسویه حساب‌های ریالی_دیناری، عدم ثبات در قوانین صادراتی و تعرفه‌های متغیر و نبود زیرساخت‌های استاندارد در پایانه‌ها مانند سردخانه، آزمایشگاه و پارکینگ‌های مدرن سخن می‌گویند. در چنین شرایطی، ادعای نبود بن‌بست با این فهرست بلندبالا از گره‌های عملیاتی کمترین همخوانی را دارد. از سوی دیگر، تأکید استاندار بر استفاده حداکثری از اختیارات استانی جای امیدواری دارد اما تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که بسیاری از تصمیمات کلیدی اثرگذار بر تجارت مرزی مثل نرخ ارز ترجیحی، اولویت‌های کالایی مجاز برای صادرات و مجوزهای بانکی هنوز در تهران اتخاذ می‌شود. وقتی گفته می‌شود اگر گره‌ای باز نشود استان مکاتبه خواهد کرد یعنی همچنان ساختار متمرکز اقتصاد بر تصمیمات استانی غالب است. پرسش اینجاست که آیا اختیارات موجود واقعاً برای حل مسائل ملموس تجار کافی است یا فقط یک ظرفیت تشریفاتی محسوب می‌شود؟ درخواست استاندار از بازرگانان برای بیشتر کردن ارتباطات و دست به دست هم دادن ایده‌ای مثبت اما ناکافی است زیرا فعال اقتصادی برای گسترش مراودات با عراق به چارچوب حقوقی شفاف، سیستم پرداخت بدون ریسک و ضمانت اجرایی قراردادها نیاز دارد. فراموش نکنیم بسیاری از بازرگانان خوزستانی به دلیل طلب‌های معوق از طرف عراقی یا بلاتکلیفی تعرفه‌ای، فعلاً ترجیح می‌دهند ریسک نکنند و دست نگه دارند. به جای اصرار بر نبود بن‌بست و دعوت به همدلی عمومی، بهتر است نهادهای استانی و ملی مسیری عملیاتی را در پیش بگیرند: تشکیل کارگروه مشترک با اتاق بازرگانی اهواز و بصره با صورتجلسات عملیاتی نه تشریفاتی، طراحی سامانه تهاتر هوشمند برای کالاهایی مثل پتروشیمی، مصالح ساختمانی و محصولات کشاورزی تا نیاز به نقل و انتقال ارز فیزیکی کاهش یابد و تعیین زمان مشخص برای حل گره‌های اصلی تجارت مرزی مانند پایانه‌های بهداشتی، نبود بیمه یکپارچه، تشریفات طولانی گمرکی، تعرفه متغیر برق صادراتی و محدودیت تردد رانندگان. عراق امروز تشنه سرمایه‌گذاری کالا و خدمات ایران است و خوزستان نیز مزیت جغرافیایی کم‌نظیری دارد اما بستن این فاصله نیازمند ترک ادبیات کلی و ورود به زبان فنی موانع‌زدایی است. فعال اقتصادی فقط صدای "با هم موفق می‌شویم" را نمی‌خواهد؛ او منتظر شنیدن عباراتی از جنس " گره الف تا پایان بهمن، گره ب تا پایان اسفند باز میشود" است. این تنها راه تبدیل دو پایانه فعال به دو پایانه پرتراکنش و بستن هزار گره بسته است!!